Dạy học đại lượng và phép đo đại lượng ở tiểu học
I/.Mục đích
Dạy học đại lượng và phép đo đại lượng nhằm giớ thiệu cho học sinh những khái niệm ban đầu, đơn giản nhất về các đại lượng thường gặp trong đời sống, học sinh name được các kiến thức thực hành về phép đo đại lượng : hệ thống đo các đơn vị đại lượng (tên gọi, kí hiệu),sử dụng các công cụ đo, biểu diễn kết quả đo, chuyển đổi các số đo (đổi số đo hỗn hợp thành số đo thập phân và ngược lại ), kĩ năng thực hiện các phép tính số hoc trên các số đo đại lượng.
Đồng thời dạy học đại lượng và phép đo đại lượng nhằm củng cố kiến thức có liên quan trong môn toán, phát triển năng lực thực hành, năng lực tư duy của học sinh.
II.DẠY HỌC ĐO ĐẠI LƯỢNG
Dạy học đo đại lượng nhằm làm cho học sinh nắm được phép đo đại lượng, đó là biểu tượng giá trị của đại lượng bằng số. (Ở nay chúng ta chỉ quan tâm tới các đại lượng vô hướng cộng được và thừa nhận mội đại lượng vô hướng cộng được đều có phép đo hay đo được). Từ đó học sinh phân biệt được độ đo (giá trị của đại lượng)và số đo. Giá trị của đại lượng là duy nhất, còn số đo không duy nhất mà phụ thuộc việc chọn đơn vị đo trong từng phép đo.
Tuy nhiên, học sinh tiểu học còn có những hạn chế trong việc nhận thức : tri giác còn gắn với hành động trên đồ vật, khó nhận biết được các hình khi chúng thay đổi vị trí trong không gian hay thay đổi kích thước, khó phân biệt những đối tượng giống nhau, chú ý của học sinh tiểu học chue yếu là chú ý không có chưa định, nên học sinh tiểu học hay chú ý tới cái mới lạ,hấp dẫn, cái đặp vào trước mắt hơn là cái cần quan sát, đối với học sinh tiểu học trí nhớ trực quan hình tượng phát triển mạnh hơn trí nhớ câu trữ trừu tượng, trí tưởng tượng phụ thuộc hình mẫu có thực, tư duy cụ thẻ là chủ yếu, còn tư duy trừu tượng dần dần hình thành.
Vì thế, để học sinh tiểu học được bản chất của phép đo giáo viên cần thực hiện theo quy trình sau :
1.Lựa chọn phép đo thích hợp
Ta có thể lựa chon một trong hay phép đo : phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp. Phép đo trực tiếp là phép đo trực tiếp đặt dụng cụ đo vào vật cần đo, phép đo gián tiếp dược sử dụng khi phép đo trực tiếp không thể hoặc khó thực hiện. Chẳng hạn đo một đoạn thẳng người ta có thể dùng thước thẳng hoặc dùng một đoạn thẳng khác làm đơn vị đo, đó là phép đo trực tiếp. Đo thể tích hình hộp chữ nhật thông qua việc đo chiều dài, chiều rộng và chiều cao rồi suy ra số đo thể tích của hình hộp, đó là phép đo gián tiếp.
2.Giới thiệu đơn vị và hình thành khái niệm đơn vị đo
Trong phép đầu hoc phép đo đại lượng, học sinh ở lớp đầu cấp chủ yếu sử dụng phép đo trực tếp. Do đó, việc giớ thiệu dụng cụ đo thích hợp là can thiết. Việc chọn đơn vị đo phản ánh được những thành tựu khoa học cơ bản và hiện đại nhất, sát với thực tiễn sản xuất. Các đợn đo các đại lượng được đưa ra dần dàn theo sự mở rộng các vòng số từ đơn giản đến phức tạp và phù hợp với đặc điểm nhận thức của từng lứa tuổi.
3.Thực hành đo, đọc và biểu diễn kết quả đo bằng số kèm theo đơn vị
Các thao tác kĩ thuật thực hành đo phụ thuộc vào việc chọn đơn vị đo, như đo chiều dài dùng thước có vạch milimét, xêntímt, đêximets,đo khối lượng dùng cân, đo thời gian dùng đồng hồ. Khi hướng dẫn thao tác kĩ thuật giáo viên kết hợp việc làm mẫu với giảng giải và cần dự kiến những sai lầm học sinh có thể mắc phải. Khi dạy đọc và biểu diễn kết quả đo, giáo viên ho học sinh đọc kết quả của mỗi lần đo, cách sử lí kết quả phép đo phải thực hiện nhiều lần. Khi số đo là mộtt số gần đúng, ở các lớp dầu cấp giáo viên hướng dẫn học sinh bỏ phần dư, ở các lớp cuối cấp giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng từ “xấp xỉ” hoặc “gần bằng” khi đọc và biểu diễn số đo.
4.Dạy hệ thống đơn vị đo, cách chuyển đổi đơn vị đo
Giáo viên càn làm cho học sinh thấy được sự can thiết của việc xây doing hệ thống đơn vị đo, mối quan hệ giữa các đơn vị đo.
Khi dạy mối quan hệ giữa các đơn vị đo, giáo viên cần cho học sinh thấy mối quan hệ của đơn vị đo với đơn vị cũ, lập bảng hệ